Havens

Geertruidenberg en Raamsdonksveer hadden samen de beschikking over een heuse spoorweghaven. In Waalwijk en Heusden was dan wel geen spoorweghaven maar er lagen wel tramrails langs de haven.

De spoorzone in Geertruidenberg d.w.z. emplacement en spoorweghaven, bestaat niet meer. De spoorweghaven is gedempt en op de voormalige spoorzone zijn 3 bastions geprojecteerd, t.w.: Brandepoortbastion (reeds gerealiseerd), Koninginnebastion en het Oranjebastion (reeds gerealiseerd). Zo komen de bastions welke voor 1882 de zuidelijke verdedigingsgordel van het vestingstadje vormden en die in 1882 t.b.v. de aanleg van de spoorlijn in de vestinggracht geschoven werden, na 125 jaar weer terug.

Reeds ver voor de aanleg van de Langstraatspoorlijn beschikte Geertruidenberg over een binnenhaven die via de buitenhaven in verbinding stond met de rivier de Donge. Toen begin tachtiger jaren van de 19e eeuw de spoorlijn Lage Zwaluwe-Den Bosch werd aangelegd betekende dat een metamorfose van de zuidzijde van het vestingstadje.

Veel van wat wij nu mooi vinden verdween. Geertruidenberg werd wel aangesloten op het landelijk spoorwegnet en kreeg er een prachtig station, een groot emplacement en een spoorweghaven voor terug.

Het emplacement ontstond door de grond welke vrij kwam bij het slechten van de zuidelijke verdedigingsgordel in de vestinggracht te schuiven. Langs het emplacement werd een goedkope (aarden) sluitwal aangelegd. De spoorweghaven is een arm van de omgelegde Donge ook wel Oude Donge c.q. Noordergat genoemd. De haven werd voorzien van een loswal, steigers en andere infrastructuur. Het terrein heette voortaan Spoorhaven. De loswal had twee havensporen waarvan er een vlak langs de kaaimuur liep.

Het Noorder- en het Zuidergat kwamen vroeger even voor Statendam bij elkaar, daartussen lagen de Gasthuiswaard en het Lindonk. Na Statendam splitste zich de Donge in het Wilhelminakanaal richting Oosterhout en de rivier de Donge richting Raamsdonk en Dongen.

Zowel in de vestingstad Heusden als in Geertruidenberg werd de binnenhaven gedempt. In Heusden gebeurde dat in het kader van het scheiden van Maas en Waal in 1904. In de zestiger jaren zag men in Heusden het licht, en werd de haven i.h.k.v. omvangrijke restauratiewerkzaamheden heropend. In Geertruidenberg bleken begin tachtiger jaren heel veel huizen, die op de gedempte haven waren gebouwd, verzakt te zijn door het gebruik van te korte heipalen. Er zijn toen nogal wat huizen afgebroken. Bas Zijlmans kwam toen met het plan dan maar alle huizen op de gedempte haven af te breken om..... u raadt het al: de haven te heropenen. Zijn plan werd weggehoond. Onterecht m.i.! De tijd was er, denk ik, nog niet rijp voor. Ook in Raamsdonksveer wil men het water terug in het dorp brengen. Sommige politieke partijen hebben dit item in hun verkiezingsprogramma opgenomen.

De ingang tot de spoorhaven lag in de Donge even voorbij de spoorbrug aan de rechterkant. Van daaruit liep de spoorhaven parallel aan het emplacement door tot de Julianalaan.

De spoorhaven was via een dijk afgescheiden van de Zwemkom. Naast de zwemkom lag de Brouwerspolder. Hier was de steenfabriek De Donge gevestigd. De volgorde is dus Noordergat, Zwemkom en Spoorhaven. De spoorhaven is dus de oude loop van de Donge.

Toen de spoorweghaven niet meer gebruikt werd en het overgebleven havenspoor in de jaren vijftig werd opgebroken kwamen er arken in de spoorhaven te liggen. Langs de kaaimuur verschenen allerlei optrekjes en tuintjes. In de spoorhaven dumpten mensen hun afval en de natuur vulde de haven verder met struiken, bomen en riet. Het resultaat was uiteindelijk een stinkende moddersloot.

De gemeente Geertruidenberg heeft zowel voor al na de herindeling niets ondernomen om als herinnering aan het spoorverleden van Geertruidenberg iets te conserveren. Zelfs de hardstenen afdekplaten op de kaaimuur zijn zoek. Is de verblijfplaats daarvan net zo onbekend als die van de tweede aanbrug van de spoorbrug over de Donge?

De foto’s van en over de haven zijn opgenomen in een fotogalerie.; sommige foto’s worden u als popup rollover aangeboden.